Unia Europejska: Teraźniejszość i przyszłość WPR

Miejsce na reklamę

Tu jest miejsce na twoją reklamę.
Print Friendly, PDF & Email

Cele i dylematy

W debacie o przyszłej WPR ścierają się aspekty ekonomiczne, socjalne i polityczne. Formułowane wnioski na przyszłość bardzo często są rozbieżne a bywają nawet sprzeczne. Wynika to z tego, że sytuacja poszczególnych krajów i regionów jest bardzo zróżnicowana. Projektodawcy przyszłej polityki będą musieli znaleźć równowagę między tymi celami i przyszłą zawartością ostatecznych dokumentów. Trzeba tu dodać, że są nawet i takie kraje, które nie są zainteresowane zmianą obecnej formuły WPR ( np. Czechy i Węgry – w krajach tych połowa dochodów rolników pochodzi z dopłat unijnych).

Trudność znalezienia jednolitej formuły WPR wynika także z ogromnego zróżnicowania regionalnego. Wieś i rolnictwo poszczególnych krajów unijnych różni się pod względem struktury agrarnej, poziomu zatrudnienia, wyposażenia technicznego i cywilizacyjnego, warunków naturalnych oraz zasobności i poziomu dochodów. Uzasadnione są więc dążenia do zmniejszenia tych różnic, co nie jest tylko deklaracją, ale ma być zadaniem i przedmiotem działania przyszłej WPR. Jej kształt nie będzie jednolity, jeśli nie nastąpią dalsze przemiany strukturalne i modernizacyjne przede wszystkim w „nowych” państwach UE. Państwa „starej” Unii rozpoczęły bowiem ten proces już kilkudziesiąt lat temu np. we Francji, w Niemczech i Holandii, a inne do nich stopniowo dołączały. Realizacja celów przyszłej WPR może okazać się niemożłiwa, jeśli nie będzie kontynuowany proces przemian modernizacyjnych i strukturalnych w nowych państwach unijnych, tych, które dołączyły do Wspólnoty po 2004 roku. Od tego czasu decyzja o rozszerzeniu Unii umożliwiła modernizację rolnictwa i gospodarki żywnościowej w nowych krajach.

Jak wielki był to krok ku przyszłości świadczy najlepiej przykład polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich. A mówi się, nie bez racji, że jesteśmy dopiero na początku drogi i daleko nam jeszcze do osiągnięcia poziomu najbardziej rozwiniętych krajów europejskich. Aby zrozumieć charakter i tempo tych procesów, trzeba zapoznać się z faktami, które na konferencji przedstwiła dr Bożena Karwat-Woźniak i dr Michał Dudek (IERiGŻ). Omówli oni proces dezagraryzacji polskiej wsi i rolnictwa. Tym terminem określane są przemiany ekonomiczne, produkcyjne, społeczno-kulturalne i środowiskowe na obszarach wiejskich.

W badaniach przedstawione są wskaźniki charakteryzujące tempo i zakres tych przemian. Jednym z nich są zmiany w zatrudnieniu. W 2004 roku w rolnictwie pracowało 18 proc. ogółu zatrudnionych w Polsce, a już w 2016 roku – 10,5 proc.. W 2016 roku w rolnictwie było zatrudnionych 24,5 proc. ogółu pracujących mieszkańców wsi, natomiast w 2009 roku wskaźnik ten wynosił 31,9 proc.. Jest to bardzo istotna zmiana – rolnictwo przestaje być jedyną możliwością zatrudnienia dla mieszkańców wsi, którzy pracują również w innych branżach a także za granicą. Autorzy badania twierdzą, że mimo spadku zatrudnienie w polskim rolnictwie jest nadal znacznie wyższe niż w rozwiniętych krajach europejskich. Przyspieszenie tempa tych przemian zależy od możliwości znalezienia pracy poza rolnictwem, co wynikać będzie z dalszych zmian strukturalnych w gospodarce rolnej a także procesów demograficznych (starzenia się ludności, migracji, poprawy wykształcenia i ogólnego poziomu cywilizacyjnego na wsi). Polityce tej sprzyjały dotychczas programy spójności i PROW. Należy przyjąć, że nowa WPR także będzie wspierała te tendencje.

Dyskusja o przyszłości rolnictwa UE pokazuje jak trudnym zadaniem jest wybór najważniejszych celów i najskuteczniejszych metod ich realizacji. Inaczej mówiąc, zależy to od tego czy uda się znaleźć równowagę między potrzebami społecznymi mieszkańców obszarów wiejskich, modernizacją i wzrostem produkcji rolno-żywnościowej a celami i możliwościami finansowymi WPR. Program ten jest bardzo ważny, ale trzeba też dodać, że produkcja sektora rolno-spożywczego uzależniona jest głównie od sprzyjających warunków rynkowych.

Prof. Andrzej Kowalski uważa, że jest to zadanie będące wyzwaniem dla krajów i instytucji UE. Wykonalne pod pewnymi warunkami, które muszą być spełnione, aby powstał racjonalny i uzgodniony program WPR. Choć ma on cele produkcyjne, społeczne i środowiskowe, jego realizacja w decydującym stopniu zależeć będzie od uzgodnień o charakterze politycznym. Tu kryje się największa trudność bowiem wiąże się to z koniecznością uznania za priorytet celów wspólnotowych, nadrzędnych w stosunku do realizowanych polityk krajowych. Wybór zależeć będzie od rozwiązania wielu problemów, a w tym:

– legitymizacji rosnących kosztów WPR w porównaniu z osiąganymi efektami,

– od wyboru koncepcji rozwoju – trwałego czy zrównoważonego,

– znalezienia sposobów rozwiązywania realnych problemów gospodarki żywnościowej, takich jak ograniczenie ryzyka, efektywności wykorzystania zasobów naturalnych, zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego itp.,

– wyciągnięcia konsekwencji z oceny efektywności ekonomicznej WPR:

rolnictwo europejskie jest mniej efektywne, maleje jego udział w produkcji światowej, pogarsza się konkurencyjność, w rezultacie tylko 10 krajów ma dodatnie saldo handlowe.

Andrzej Kowalski po raz kolejny przypomniał zasady i cele, które powinna realizować dobrze przygotowana wspólna polityka rolna. Nie można uszeregować ich według hierarchii ważności, ponieważ w każdym unijnym kraju są różne priorytety. Można przyjąć jednak, że kraje i instytucje unijne zgodzą się na wprowadzenie do przyszłej WPR takich zagadnień i środków działania jak: realizacja celów społecznych (wyrównywanie warunków życia i pracy, przeciwdziałanie wyludnianiu się obszarów wiejskich, wyrównywanie różnic w dostępie do edukacji i opieki zdrowotnej), ochrona środowiska naturalnego (w tym zachowanie bioróżnorodności), poprawa efektywności ekonomicznej rolnictwa w wyniku wyłączenia z produkcji gruntów gorszej jakości. Do priorytetowych zadań WPR powinna należeć także innowacyjność w produkcji rolno-żywnościowej, w tym szczególne znaczenie będzie miał postęp biologiczny (wykorzystanie osiągnięć biotechnologii), mechanizacja i robotyzacja a także walka z chorobami i szkodnikami.

Marcin Makowiecki

Lech Parzuchowski

___________

Międzynarodowa konferencja Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – PIB pt. „ WPR Unii Europejskiej – teraźniejszość i przyszłość” odbyła się w dniach 5 – 7 grudnia 2017 r w Starych Jabłonkach w woj. warmińsko – mazurskim.

Polub nas i obserwuj

Tu też jest miejsce na twoją reklamę

Porozum się z redakcją!